Reklama
urodziny dla dzieci lublin
GENESIS Księga Rodzaju, książka i DVD
Przewóz zwłok
A A A

Hinduizm

W wyniku przemieszania się opartego na wedyzmie braminizmu z licznymi niearyjskimi wierzeniami i kul­tami Indii południowych powstały nowe kulty okreś­lane wspólnym mianem hinduizmu. Tradycja wedyj-ska ustępuje miejsca nowym bóstwom, ceremoniom i ideom filozoficznym. Rolę Rygwedy spełniają teraz wielkie epopeje Mahabharata i Ramajana oraz utwory zwane puranami, a zawierające informacje o charak­terze kronikarskim, legendy, podania itp. Do najważ­niejszych odmian hinduizmu należy zaliczyć: wisznu-izm, bhaktyzm, siwaizm, siaktyzm i tantryzm. Powstanie hinduizmu związane jest z działalnością filozofa Siankary (788—810), który zachowując pew­ne elementy braminizmu, stworzył charakterystyczny system metafizyczny stanowiący podstawę wszystkich odmian hinduizmu. Stwierdził on, że w rzeczywistości istnieje obiektywnie tylko jeden absolutny duch, wieczny i niepodzielny Brahman, natomiast wielora-kość zjawisk i jednostek ludzkich na ziemi jest wy­wołana jedynie naszymi złudzeniami i niewiedzą, po­nieważ wszyscy ludzie są również cząstkami tego wiel­kiego ducha^j Przez uzmysłowienie sobie, iż wszelkie cierpienia na ziemi są jedynie złudą wywołaną przez naszą niewiedzę, można uzyskać zbawienie i wyzwole­nie od złudnych ziemskich cierpień. Mimo dość roz­budowanej doktryny odmian hinduizmu znacznie waż­niejszą rolę odgrywa w nim kult, rytuał, ceremoniał oraz przestrzeganie przepisów zachowania się i sto­sunków z przedstawicielami innych kast. Wisznu jest najwyższym bogiem w wisznuizmie. Łą­czy on w sobie funkcje Pradżapatiego i Brahmana. Kró­luje on w kraju Wajkuntha spoczywając na splotach węża. Kiedy się budzi ze swego snu, powstaje świat i wszelkie jego zjawiska. Wisznu działa na ziemi przez swoje wcielenia zwane awatarami. W zależności od odmiany wisznuizmu podawana jest różna ilość awa-tarów Wisznu. Najbardziej znane wcielenia to Rama i Kriszna. Bóg ten pojawiał się również w postaci zwie­rząt: ryby, żółwia, lwa. Wszystkie awatary Wisznu są w zasadzie postaciami pozytywnymi. Wisznu wspomi­nany jest już w Rygwedzie i w brahmanach, a później­szą swoją popularność zawdzięcza dążeniom braminów do kompromisowego traktowania kultów lokalnych. Bhaktyzm jest odłamem wisznuizmu i propaguje cął* kowite oddanie się Bogu, zawierzenie jego łaskawości. Bhakti, czyli miłość do Boga zalecana jest w poema­cie Bhagawadgita, wchodzącym w skład Mahabhara-ty. Miłość ta może być wyrażana w różny sposób: od westchnień i modlitwy do pogrążania się w mistycz­nej medytacji, od czystej duchowej miłości do nieopa­nowanych przejawów erotyzmu. W przeciwieństwie do bramanizmu, który głosił samowyzwolenie poprzez poznanie Brahmana i wyzbycie się gromadzenia kar-mana, wyznawcy bhaktyzmu twierdzą, że łatwiejszą drogą do celu są modlitwy i pobożność, a na kogo spłynie łaska Boga, ten zostanie wyzwolony z koło­wrotu sansary. Siwaizm również jest konglomeratem różnych kul­tów lokalnych, które za główne bóstwo przyjęły Siwę, znanego w Rygwedzie pod imieniem Rudra. Rudra był bogiem dzikim, mściwym i niszczycielskim. Siwa, któ­rego imię znaczy „Łaskawy", prawdopodobnie eufe­mistycznie, w niektórych rejonach Indii pozostał bó­stwem okrutnym, w innych zaś okolicach ma łagod­niejszy charakter: bywa bogiem miłości, płodności lub księżyca. Symbolem Siwy jest linga (fallus), który wy­znawcy noszą na szyi jako oznakę przynależności do tego odłamu hinduizmu. W wielu kultach typu siwaic-kiego zaznaczają się silne pierwiastki erotyczne zwią­zane z obrzędami o charakterze orgiastycznym. Siaktyzm bardzo silnie łączy się z siwaizmem jako kult Wielkiej Bogini — małżonki Siwy, Parwati. Eks­ponuje on element żeński w religii. Parwati wystę­puje w różnych kultach pod licznymi imionami (Kali, Uma, Durga, Annapurna, Amba, Czandika i inne), a charakter jej różni się w zależności od tego, jakie lokalne pierwiastki przeważały w danym rejonie. By­wa ona opiekunką miłości i macierzyństwa, a czasa­mi jest mściwą i krwiożerczą boginią domagającą się krwawych ofiar ze zwierząt lub nawet ludzi. Znana powszechnie sekta thugów (dusicieli) stanowiła rów­nież odmianę siaktyzmu. Podobnie jak w siwaizmie, niektóre sekty siaktyzmu zawierają w swym kulcie praktyki erotyczne i rytualną prostytucję. Tantryzm jest doktryną najbardziej odbiegającą od tradycji wedyjskiej i opierającą się na tantrach — pod­ręcznikach dotyczących rytuału i kultu oraz zaklęć magicznych. Zasady tantryzmu bardzo zbliżone są do zabiegów magicznych, a jego wyznawcy potrafią za pomocą odpowiednich zaklęć i amuletów zmusić na­wet bogów do uległości i posłuszeństwa. Również ob­rzędom tantrystycznym towarzyszą na ogół orgie, uza­sadniane pobudkami religijnymi mającymi na celu ograniczenie funkcji cielesnych poprzez podporządko­wanie ich rytuałowi. W procesie rozwoju historycznego Indie były tere­nem najazdów i infiltracji innych cywilizacji oraz in­nych systemów religijnych. Długotrwałe panowanie (XIII—XVIII wiek) władców muzułmańskich wpłynęło na ukształtowanie się obcych poglądów i wierzeń w tym kraju. Drugą religią, która zyskała znaczne wpływy w Indiach, było chrześcijaństwo, które po­jawiło się tam dopiero w XV wieku dzięki działalnoś­ci misjonarzy katolickich, a w późniejszym okresie również protestanckich. Warto jeszcze wspomnieć o kilku najważniejszych myślicielach religijnych działających w ubiegłym stu­leciu. Dla wszystkich tych systemów charakterystycz­ne były dwa elementy: próba dostosowania hinduizmu do nowej sytuacji społecznej poprzez walkę z niespra­wiedliwością społeczną oraz synteza i utożsamienie wszystkich systemów religijnych istniejących na świe­cie. Wśród reformatorów religijnych i twórców no­wych doktryn wymienić należy Rammohana Roya (1772—1833), Aurobindo Ghosha (1872—1950), Daja-nand Sarasvati (1824—1883) oraz Vivekanandę (1863— 1902). Działalność tych myślicieli zyskała wprawdzie poparcie pewnych grup społecznych, nigdy jednak nie zdołała objąć szerszych kręgów społeczeństwa indyj­skiego.