Reklama
A A A

ISLAM INDYJSKI

Islam na subkontynencie indyjskim posiada wielo­wiekowe tradycje. Od czasu ustanowienia muzułmań­skiego sułtanatu w Delhi na początku XIII wieku da­tuje się instytucja madrasy (szkoły muzułmańskiej), w której nauczano języka arabskiego i teologii isla­mu. Prawie na całym terenie opanowanym przez re­ligię muzułmańską język arabski wyparł języki miej­scowe. W Indiach języki miejscowe rozwijały się bez większych wstrząsów, a język arabski znany był dzięki zakładanym szkołom-madrasom. W ciągu wie­lu wieków islam rozwijał się na podłożu duchowym przesyconym rodzimymi doktrynami filozoficzno-rell-gijnymi. Powstałe po podboju Indii przez Tamerlana (1398) imperium Mogołów sprzyjało rozwojowi islamu w tym regionie świata. Jednakże to potężne państwo zaczęło chylić się ku upadkowi w połowie XVI wie­ku między innymi także na skutek wzmagającej się infiltracji Europejczyków na subkontynent indyjski. W konsekwencji tych wydarzeń nastąpiła powolna dekadencja islamu indyjskiego. W XVIII wieku zaczyna się w Indiach ruch refor­matorski, którego prekursorem był Szah Wali Allah z Delhi (1703—1762). Imperium Mogołów w tym cza­sie znajdowało się w stanie całkowitego rozkładu. Marionetkowi władcy tego państwa byli całkowicie zależni od Brytyjczyków, których wpływy w Indiach rosły z każdym dniem. Wobec rosnących wpływów Zachodu islamowi groziło poważne niebezpieczeń­stwo zarówno w zakresie ideologii, jak i prawodaw­stwa. Szejk Ahmad ibn Abd ar-Rahim Dehlawi wywodził się ze sławnej rodziny teologów i mistyków muzuł­mańskich. Ojciec Wali Allana był założycielem ma­drasy Rahimija w Delhi oraz był współautorem prac teologicznych. On sam znał Koran na pamięć w wie­ku lat siedmiu i ukończył wszystkie szkoły w wieku lat piętnastu. Z chwilą śmierci ojca Szah Wali Allah został w siedemnastym roku życia kierownikiem madrasy Rahimija. W latach 1730—1732 z okazji pielgrzymki odbywanej do Mekki przebywał w Hid-żazie, gdzie studiował prawo i teologię muzuł­mańską. Wali Allah był autorem licznych prac (ponad sto różnych traktatów) w języku arabskim i perskim, w których postulował oczyszczenie i odnowę islamu, a także przemiany w samym społeczeństwie muzuł­mańskim. Wali Allah jest porównywany często ze średniowiecznym filozofem al-Ghazalim. W jego kon­cepcjach reformatorskich przyświecała mu wizja czystego islamu, łączącego w sobie najbardziej po­zytywne elementy sufizmu z ortodoksją sunnicką. Wydaje się, że dla reformatorskiego ruchu religij-no-politycznego w Indiach o wiele większe znaczenie miała działalność Sajjida Ahmada Khana (1817— —1898). Człowiek ten, o niezwykłej energii i umyśle, chociaż wykształcony w tradycyjnych muzułmań­skich szkołach, rozumiał, że islam i nauka nie mogą być antagonistyczne wobec siebie. Z tego też wywo­dzi się jego główna idea zakładająca, że islam znaj­duje potwierdzenie zarówno w naturze, jak i pra­wach naukowych, a wszystko, co jest z nim sprzecz­ne, nie może być autentycznie muzułmańskie. W celu szerokiego propagowania i rozpowszechniania tej idei Sajjid Ahmad Khan założył w 1875 roku kole­gium w Aligarh, w którym połączył wykształcenie religijne z nowoczesnym wykształceniem świeckim. Tak powstała jedna z pierwszych nowoczesnych uczelni islamu, która jest obecnie jednym z najwięk­szych uniwersytetów indyjskich. Modernistyczna uczelnia w Aligarh stworzyła bazę dla późniejszego „ruchu Aligarh" polegającego na rozwijaniu nowo­czesnej muzułmańskiej kultury i nauki w oparciu o ro­dzimą tradycję. Sajjid Ahmad Khan, pragnąc bardziej skutecznie i szerzej rozpowszechniać swoje idee, założył czaso­pismo „Tahdhib al-akhlaq" (etyka kultury) w języku urdyjskim. Ponadto doceniając ogromne znaczenie Koranu w życiu społeczności muzułmańskiej, rozpo­czął pisanie nowoczesnego komentarza do świętej księgi w języku urdyjskim (Tafsir al-Quran). W ten sposób Sajjid Ahmad Khan ugruntował swoją pozy­cję twórcy nowoczesnej, modernistycznej myśli mu­zułmańskiej w Indiach. Niezmiernie interesujący ruch religijno-polityczny w islamie indyjskim zapoczątkował Ubajd Allan Sindhi (1872—1944). Pochodził on z rodziny Sikhów, którą opuścił w dzieciństwie i następnie w Sindzie przyjął islam. Wiele podróżował po krajach muzuł­mańskich, a między innymi na Półwyspie Arabskim, gdzie przez dwanaście lat przebywał w Mekce i Me-dynie. W związku ze swoim pochodzeniem (Sikh) do­strzegł on szybko pokrewieństwo pomiędzy muzuł­mańską doktryną wahdat al-wudżud (jedność istnie­nia) i wedyjskim panteizmem. Dlatego też jego wy­siłki szły w kierunku stworzenia lepszych warunków do wzajemnego współżycia hinduizmu z islamem. Po­dobne wysiłki tylko na szerszą skalę były już czy­nione przez sułtana Akbara z dynastii Wielkich Mo-gołów na przełomie XVI i XVII wieku. Sułtan ten usiłował stworzyć uniwersalną religię w oparciu o wierzenia znane na subkontynencie indyjskim. Podstawowe idee Sindhiego sprowadzały się do na­stępujących zasad. Indie to ojczyzna wielu ludów i ras, które powinny i muszą współżyć ze sobą zgod­nie. To pokojowe współistnienie winno być oparte na poszanowaniu praw politycznych i kulturalnych wszystkich narodowości Indii. Wszystkie grupy na­rodowościowe muszą mieć zapewnione pełne prawo do rozwijania własnego języka i własnej kultury. Takie niezależne i cieszące się pełną wolnością naro­dowości winny się zjednoczyć w celu utworzenia wielorasowego Państwa Indyjskiego. Państwo takie oparte musi być na następujących zasadach: W dziedzinie politycznej powinno być demokra­tyczne i równe prawa przysługiwać muszą wszystkim obywatelom państwa. W dziedzinie ekonomicznej konieczne będzie rozwinięcie przemysłu i rolnictwa. Wszyscy obywa­tele muszą mieć jednakowe prawo do pracy. Robot­nicy muszą uzyskać polepszenie warunków życia i pracy. W dziedzinie społecznej muszą zostać zlikwido­wane stare formy społeczne, a na ich miejsce utwo­rzone nowe. W dziedzinie religijnej należy dążyć do jedno­ści i unikania wszelkich sporów, ponieważ w Indiach wszystkie religie posiadają jeden wspólny cel. Na ogólnej fali reformatorskich ruchów w islamie indyjskim powstała oryginalna sekta (1891) pod na­zwą ahmadijja. Nazwę swą zawdzięcza założycielowi Mirzie Ghulamowi Ahmadowi (1839—1908) pochodzą­cemu z małego miasteczka Oadijan w Pendżabie. Po śmierci twórcy sekty gmina wiernych wybrała jego następcę, kalifa Mawlawi Nur ad-Dina. Po śmierci pierwszego kalifa w 1914 roku nastąpił pierwszy roz­łam w gminie w Qadijan. Dysydencka grupa o nasta­wieniu proangielskim opuściła Oadijan i założyła no­wą gminę w Lahore pod nazwą urdyjską Ahmadijja Andżuman Iszaat-i Islam (Stowarzyszenie Ahmadijji dla Szerzenia Islamu). Grupa ta zajmuje się dzisiaj głównie propagandą islamu, organizacją misji, które są wysyłane za granicę, oraz popieraniem moderni­stycznych i intelektualnych prądów w islamie. Ahma-dijja Andżuman publikuje w języku urdu, angielskim i wielu innych językach europejskich i azjatyckich tłumaczenia Koranu, biografii Mahometa i innych dzieł religijnych. Specjalne misje tej organizacji dzia­łają w Wielkiej Brytanii i w Indonezji. Gmina, która pozostała w Qadijan, przyjęła nazwę Dżamaat-i Ahmadijja (Partia Ahmadijja). Według własnej statystyki tej organizacji liczy ona ponad pół miliona wyznawców, z czego połowa żyje w Pa­kistanie, a reszta jest rozsiana po całym świecie, głównie w Indiach, Afryce zachodniej i Indonezji. Członkowie tej gminy płacą co miesiąc 6,5% podatku od dochodów na rzecz organizacji. Dlatego też jest ona bardzo silna i wpływowa. Stolicą jest obecnie miasto Rabwah w Pakistanie. Podstawowe zasady tej sekty są zawarte w dziele wydanym w wielu języ­kach: „Ahmadijja lub Islam prawdziwy".