Reklama
A A A

Jan Kalwin

Najgłośniejszym kontynuatorem działalności Zwin­gliego był Jan Kalwin (1509—1564), który najczyn-niejszą część swego życia (1542—1564) spędził w Ge­newie, gdzie stworzył swoistą republikę chrześcijań­ską na podstawach wyłożonych w głównym swym dziele pt. „Institutio christianae religionis". Kalwin, podobnie jak Zwingli, położył nacisk przede wszyst­kim na sprawy moralne. Chciał wychować nowe spo­łeczeństwo w duchu swoiście pojętego chrześcijań­stwa — i to nawet przy użyciu siły. Centralną ideą jego doktryny była teoria o bezwarunkowej predesty-nacji w sensie przeznaczenia jednych od początku na zbawienie, a innych na potępienie. Człowiek w żaden sposób nie może zmienić swego przeznaczenia, może jedynie z pewnym prawdopodobieństwem poznać, czy został wybrany, a to na podstawie wykonywania dobrych uczynków. Doktryna o predestynacji była przyczyną surowego rygoryzmu moralnego w kalwi-nizmie. Skrajnie pojmowana otwierała szeroko drzwi dla nietolerancji religijnej, czego wyrazem było m. in. spalenie na stosie Michała Serveta w 1553 roku w Genewie. Nie wszędzie jednak doktryna kalwińska była tak samo rozumiana. W Holandii np. dominowały dwie różne interpretacje. Według jednej zasada predesty­nacji nie jest istotnym elementem doktryny, według drugiej natomiast stanowi ona podstawę kalwinizmu. Sprzeczności te były możliwe dlatego, że kalwinizm, w przeciwieństwie do luteranizmu, nie posiadał określonych i powszechnie obowiązujących ustaw. Najbardziej skrajna postać kalwinizmu rozwinęła się we Francji i pozostała tam do edyktu nantejskiego (1685). W krajach anglosaskich kalwinizm stanowił skuteczną antytezę względem episkopalnego kościoła anglikańskiego. W Polsce istniały i do dziś istnieją zbory kalwińskie przyjmujące umiarkowaną doktrynę o predestynacji. Kalwinizm nie był i do dziś nie jest jednym wyzna­niem, lecz zespołem różnych odłamów i grup rozwi­jających się głównie w Europie i Ameryce. Pozostają one pod wpływami grup luterańskich, ale same rów­nież wpływają na ich doktrynę i organizację. Wiele współczesnych kościołów kalwińskich usiłuje wszak­że zachować swą odrębność od luteranizmu.