Reklama
http://www.pozycjonowaniebelchatow.pl
A A A

Kambodża

Do grupy państw opanowanych przez therawadę należy dziś niewątpliwie również Kambodża i Laos, choć na obu tych terenach dzieje buddyzmu miały taki przebieg, że najpierw toczył się tu bystro nurt mahajany, który dopiero pod wpływem gwałtow­nych zmian politycznych ustąpił pola hinajanie. Na teren dzisiejszej Kambodży przeniknął buddyzm na przełomie naszej ery. Nastąpiło tu w owym czasie zmieszanie się napływowej grupy ludności z południo­wych Indii z miejscową populacją. Odtąd już zapewne datują się też tutaj wpływy kultury indyjskiej. Wczes­ne istnienie tu buddyzmu poświadcza dokument z 484 roku, w którym stwierdzono, że w tym kraju czci się Siwę i głosi doktrynę mahajany. Siwaizm, a ogól­niej mówiąc jedna z postaci hinduizmu, miał tu zresz­tą przez kilka wieków przewagę. Poczynając jednak od VIII wieku obserwuje się w Kambodży (pod wpły­wem Archipelagu Malajskiego) wzrost zainteresowa­nia mahajaną, która przetrwa tu aż do końca XII wie­ku. Najsłynniejsza pamiątka po owych czasach to kompleks budowli sakralnych Angkor-thom, powstały w IX wieku. Za panowania zaś króla Dżajawarma-na VII (1187 — ok. 1220) powstała słynna świątynia Angkor-wat. Ich świetnie zachowane ruiny do dziś świadczą o wspaniałości sztuki i niewątpliwej sile kul­tu, który w owym czasie zdolny był wystawić takie pomniki. Od XIII wieku jednak nastąpiły w Kambodży ważne zmiany polityczne i wreszcie w XIV wieku opanowało ją plemię Szanów związanych kulturowo z Syjamem. Wtedy to porzucono dawną stolicę pań­stwa, Angkor, i zapomniano nawet o jej zabytkach; dopiero w XX wieku odkryli ją w dżungli Francuzi. Z Syjamu przedostał się do Kambodży buddyzm hina-janistyczny i zapuścił tu głęboko korzenie, choć nie ustrzegł się wpływu miejscowych wierzeń ludowych, co mu nadaje odrębny koloryt. Niewątpliwie największym w tradycji Kambodży władcą, typowym Czakrawartinem, z politycznym, ekonomicznym i duchowym buddyjskim programem działań był Dżajawarman VII. Budował on i odnawiał świątynie, stawiał domy noclegowe dla pątników i szpi­tale, wprowadził gospodarkę irygacyjną w rolnictwie, a armie jego zdobyły pod buddyjskimi emblematami Wietnam, Birmę, Syjam, Laos, Malaje i część Sumatry. Sam siebie kazał uwieczniać w rzeźbie jako bodhisat-twę i być może wierzył w to, że przejdzie za swe czyny w nirwanę. Pewne jest tylko, że nikt po nim nie przy­wrócił już Kambodży dawniejszej świetności. Ostatni formalny władca Kambodży (sprzed zamachu stanu w marcu 1970 roku), o którym warto i można tu podać pewne dane, to książę Norodom Sihanouk. Osa­dzony na tronie przez Francuzów w roku 1941, ab-dykuje w 1955 roku na znak, że nie zależy mu na wła­dzy i przywilejach, zachowuje jednak do ostatnich czasów stanowisko głowy państwa, wybieranej w wy­niku głosowania i rządzącej za pośrednictwem rady, zwanej niekiedy Kongresem Ludowym lub Zgroma­dzeniem Narodowym. Sihanouk nie jest bynajmniej mistykiem w sprawach świeckich, choć znany jest z przesądów, dewocji i łączenia polityki z rozwiąza­niami na wpół religijnymi. Buddyzm w jego interpre­tacji staje się doktryną socjalną, choć niewątpliwie nie socjalistyczną. To Budda jako nauczyciel każe mu służyć ludowi i dbać o gospodarkę narodu. Bywa to nazywane buddyjskim socjalizmem, ale drugie z tych określeń nie nawiązuje w najmniejszej mierze do socjalizmu marksowskiego. Buddę interpretuje się tu jako istotę współczującą doli ludzkiej i pragnącą ułatwić człowiekowi życie, złagodzić jego okrucień­stwa i niedostatki. Na tej podstawie nawołuje się ma­jętnych do troszczenia się o biednych, kupcom zaleca 6ię uczciwość i troskę o nabywców, panom podsuwa się myśl ludzkiego traktowania sług, a bandytom każe się zastanowić nad niehumanitarnością ich procederu. Bez względu na skutki praktyczne takich haseł są one niewątpliwie jakimś refleksem idei władcy natchnio­nego przez Buddę, echem rządów Czakrawartina Dża-jawarmana VII. Buddyzm jest religią państwową i źródłem inspiracji akcji politycznych i gospodarczych. W ostatnich czasach usiłowano tu odnowić buddyzm. Mnisi z jednej strony brali czynny, nawet kierowni­czy udział w różnych akcjach wychowawczych, gospo­darczych czy społecznych. Szkoły podstawowe kie­rowane przez mnichów były przy wszystkich świąty­niach (do niedawna analfabetyzm przekraczał 50%). Budowano też szkoły średnie i założono uniwersytet buddyjski, udzielający teologicznych doktoratów. W 1961 roku zorganizowano w Phnom Penh szóstą światową konferencję buddyjską. W ten sposób Kam­bodża ze swymi blisko 6 milionami buddystów (95% ludności) przyłączyła się do obozu krajów, gdzie bud­dyzm zdobył względnie duży autorytet i skąd promie­niuje nawet na sąsiednie kraje (w szczególności na gra­nicy z Kambodżą w południowym Wietnamie ok. mi­liona wyznawców therawady, w tym większość wie­rzących, stanowi kambodżańska mniejszość narodowa w Wietnamie).