Reklama
A A A

Kaszgaria

W ten sposób buddyzm znalazł — jak widzimy — na przełomie er dostęp do doliny Tarimu zwanej Kasz­garia. Tu również zachowało się bardzo wiele świa­dectw archeologicznych działalności buddyzmu. Oba główne kierunki buddyzmu znalazły tu swoich zwo­lenników: wiadomo, że na południu (Chotan) przeważa już ok. II wieku n.e. mahajana, do Kuczy i Karaszaru natomiast znalazła początkowo dostęp głównie hina-jana. Jednakże należy pamiętać, że oddziaływanie In­dii nie kończyło się na jednorazowym przekazaniu koncepcji buddyjskiej. Między ojczyzną doktryny a terenami, dokąd docierała, wywiązywały się oży­wione stosunki. Wyznawca hinajany z Kuczy jechał np. do Kaszmiru i wracał stamtąd nawrócony na ma­hajana. Drogi z Chotanu oraz z Kuczy i Karaszaru w kie­runku Chin łączyły się w okręgu Tunhuang. Rola Tun­huangu jako bramy wypadowej na Szlak Jedwabny lub z niego na Chiny utrzymywała się przez długie wieki. Buddyzm dotarł tu zapewne w I wieku p.n.e. zarówno od strony Chotanu, jak i Kuczy, choć trudno w tym wypadku ustalić jakieś bliższe daty. Wiadomo jednak, że już w III wieku byli tu wybitni mnisi, któ­rzy się przyczynili do rozwoju buddyzmu w Chinach, od III też wieku istniały tu klasztory buddyjskie, a poza tym powstał tu ok. IV wieku wielki kompleks świątyń skalnych, który się rozwijał aż do VIII wie­ku i w którego licznych zabytkach zarówno z zakresu plastyki, jak i literatury zachowały się ślady wpły­wów ze wschodu i z zachodu. Podobne do grot tun-huańskich świątynie skalne istniały w wielu innych punktach Szlaku Jedwabnego od Kaszgaru po Turfan; Tunhuang jest jedynie ostatnim etapem tego szlaku i w nim jak w muzeum w ciągu kilku wieków istnienia zgromadziły się świadectwa przebytych przez buddyzm losów: dokumenty z drogi jego z Indii przez Baktrię, Sogdianę, Chotan i Kuczę do Chin, dokumenty z wcze­snej fazy podboju Chin przez doktrynę, co świadczy o tym, że Tunhuang był swego rodzaju bazą misyjną, skąd szło na Chiny promieniowanie i dokąd ściągano świadectwa zwycięstw. Nie brak tu wreszcie doku­mentów pozostawionych przez późniejszych przyby­szów na tym terenie: Tybetańczyków i Ujgurów. Po­mijając związki z Ujgurami, o których jeszcze będzie mowa, pierwsze dziesięć wieków rozwoju buddyzmu w Azji Środkowej w środowisku Ariów można określić jako etap stałego przyswajania i utrwalania doktryny przejętej z Indii, a jednocześnie etap stopniowego przekazywania jej do Chin. Okres od IX do XIII wieku, gdy Ujgurowie zajmo­wali Azję Środkową, za centrum swego państwa obie­rając Turfan, uważa się za drugi etap rozwoju bud­dyzmu na terenie Kaszgarii. Jest to etap zupełnie od­mienny. Formy buddyzmu, jakie pozostawił po sobie etap pierwszy, ulegają stopniowemu procesowi od­kształcania. Nowi panowie sytuacji przynoszą ze sobą wierzenia manichejskie, które na skutek nieustanne­go procesu mieszania się ludności ujgurskiej z tochar-ską stopniowo przenikają do buddyjskiego podłoża. Powstaje pewien odrębny typ religii mieszanej, zwa­ny buddyzmem ujgurskim. M. in. w tutejszym panteo­nie buddyjskim obok tradycyjnych bogów: Brahmy, Indry i innych pojawiają się bóstwa manichejskie, ta­kie jak Azrua, Khormuzta i inne. Od XIV wieku opanowali tereny Azji Środkowej wyznawcy islamu, których nietolerancyjna postawa wobec innych wyznań przy aż nazbyt liberalnej po­stawie Ujgurów szybko doprowadziła do wygaśnięcia buddyzmu i zapomnienia nawet o świetnie rozwinię­tych ośrodkach kultu i nauk, jakimi były klasztory licznie rozsiane po oazach kaszgarskich. Uległy one na ogół poważnemu zniszczeniu, niejedne ruiny zasy­pał piasek pustyni, lecz to, co odkrywają liczne eks­pedycje naukowe (angielskie, francuskie, japońskie, niemieckie, szwedzkie), świadczy o wysokim poziomie rozkwitu buddyzmu na tych terenach przez długie czternaście wieków.