Reklama
limousine chicago
A A A

Konfucjanizm

Konfucjanizm reprezentował konserwatywną posta­wę wobec zachodzących przemian społecznych. Twór- — Religie wczoraj 1 dziś ca tej doktryny etyczno-społecznej, Konfucjusz (551— —479 p.n.e.), położył poważne zasługi dla kultury chińskiej, a zwłaszcza literatury i filozofii. Doktryna Konfucjusza w procesie licznych przemian zmieniła swój charakter stając się oficjalną doktryną państwo­wą. Konfucjusz, niestety, za swego życia nie doczekał chwili uznania swych teorii przez panujących. Doktryna głoszona przez Konfucjusza wynikała z je­go arystokratycznego pochodzenia i opierała się na koncepcjach istniejących już za jego czasów. Zasługą „mistrza", jak go nazywali uczniowie, było usystema­tyzowanie istniejących już poglądów i zaopatrzenie ich we własną terminologię. Konfucjusz dowodził, że złoty wiek Chin miał miejsce za czasów legendarnych władców Jao i Szuna, natomiast od tamtych czasów kraj coraz bardziej chylił się ku upadkowi. Tak więc wzywał on do nawrotu do przeszłości, do przywróce­nia norm i zasad postępowania obowiązujących w dawnych, zamierzchłych nawet czasach. Konfucjusz oparł wszelkie postępowanie na zasadach preceden­su. Wszelka działalność człowieka winna, jego zda­niem, polegać na powtarzaniu dawnych wzorów. Na­leżało w konkretnych sytuacjach postępować tak, jak w podobnej sytuacji postąpił ktoś w przeszłości. Jest rzeczą oczywistą, że postępowanie takie wymagało znajomości historii dla poznania czynów precedenso­wych. W zakresie koncepcji religijnych wkład doktryny konfucjańskiej był bardzo nikły. Jak wynika z zapi­sanych przez uczniów wypowiedzi Konfucjusza, nie chciał się on wypowiadać na temat zjawisk nadprzy­rodzonych i niezwykłych ani na temat śmierci i życia pozagrobowego. Doktryna jego dotyczyła świata real­nego i ludzi żywych i w zasadzie nie wspominała nic o życiu przyszłym. Wprawdzie Konfucjusz powoływał się wielokrotnie na fien (niebo), lecz nie wiemy, jak je pojmował, ponieważ nawet swym uczniom nie po­trafił tego wyjaśnić. Jedynym elementem doktryny konfucjańskiej dają­cym się zaliczyć do wierzeń religijnych był kult przod­ków. Konfucjusz przywiązywał duże znaczenie do te­go kultu, ponieważ służył mu do zacieśnienia więzi z przeszłością. Wspominanie zasług i wielkich czynów wybitnych zmarłych pozwalało na odtwarzanie w pa­mięci wspaniałych czasów minionych stuleci. Społeczno-etyczny system stanowiący główny zrąb doktryny konfucjańskiej opierał się na istniejącym od wielu wieków i zaczynającym się kruszyć podziale społeczeństwa na ludzi „szlachetnie urodzonych", tzw. kiin-tsy, i na prosty lud, siao-żen. Konfucjusz dla ludzi „szlachetnych" stawia szereg przepisów moralnych, których przestrzeganie pozwoli im utrzymać władzę w swych rękach, jak to bywało za dawnych czasów. Wśród cnót wychwalanych przez Konfucjusza jedno z głównych miejsc zajmuje cnota żen (humanitarności) pojmowanej jako zachowanie właściwego stosunku człowieka względem drugiego, w zależności od pozy­cji społecznej przez niego zajmowanej. Cnota huma­nitarności znajdowała wyraz w li (etykiecie), której czy (znajomość) wymagała dużego oczytania i wielu lat nauki. Innymi słowami, społeczno-etyczna część doktryny Konfucjusza sankcjonowała istniejącą wcze-snofeudalną hierarchię społeczną i zmierzała do jej utrzymania i umocnienia, a więc była doktryną wstecz­ną, hamującą rozwój społeczny. W związku z tym za życia Konfucjusza doktryna jego nie spotkała się z po- parciem nowych, dochodzących do władzy sił społecz­nych. Dopiero po kilku wiekach, po wprowadzeniu szeregu istotnych zmian przez uczniów i następców Konfucjusza, konfucjanizm stał się doktryną państwo­wą, przez którą warstwy panujące sankcjonowały i umacniały swoją władzę. Kult Konfucjusza w Chinach wywodzi się z kultu przodków. Przez wiele wieków pamięć mistrza była czczona tylko przez jego potomków i uczniów i dopie­ro w 195 roku p.n.e. pierwszy z władców dynastii Han zapoczątkował składanie ofiar u grobu Konfucjusza. W I wieku n.e. nadano Konfucjuszowi tytuł księcia, a w 155 roku postanowiono wystawić mu w każdym większym mieście Chin świątynię, która często pełni­ła także funkcję biblioteki publicznej lub szkoły. Osta­tecznie w 1906 roku cesarzowa Ts'y Hi wydała dekret, mocą którego Konfucjuszowi zaczęto składać ofiary takie same jak na ołtarzu Nieba. Doktryna konfucjanizmu była wielokrotnie zmienia­na i uzupełniana, tak że w ciągu wieków jej charakter i cele ulegały poważnym modyfikacjom. Pierwsze uzu­pełnienia i wyjaśnienia wprowadzili uczniowie Kon­fucjusza i jego bezpośredni kontynuatorzy: Tsy-sy, Stin-tsy i Mencjusz. W 213 roku p.n.e. wszystkie dzieła konfucjanizmu zostały na rozkaz cesarza Ts'in Szy-huang-tiego spalone. Rekonstrukcja ich za pano­wania dynastii Han była okazją dla przeprowadzenia potrzebnych zmian korzystnych dla ówczesnych wład­ców i kasty urzędniczej tego okresu. Za dynastii Han za jednego z głównych interpretatorów i reformatorów konfucjanizmu uważany jest Tung Czung-szu, który w oparciu o starochińską teorię dwupierwiastkową in-jang stworzył metafizyczną nadbudowę doktryny konfucjańskiej. W okresie późniejszym do najpoważ­niejszych reformatorów konfucjanizmu należy zaliczyć twórcę neokonfucjanizmu Czu Hi (1130—1200) z okre­su dynastii Sung oraz Wang Jang-minga (1472—1528), który rozwinął idealistyczny aspekt konfucjanizmu. W dobie obecnej elementy konfucjanizmu uważane są za wsteczne pozostałości nadbudowy społecznej chiń­skiego feudalizmu. Wspomnieć wypada, że wpływy konfucjanizmu nie ograniczyły się wyłącznie do obszaru Chin, lecz wraz z chińskimi podbojami militarnymi, wymianą handlo­wą oraz wpływami kulturalnymi przenikały do innych krajów, jak Korea, Wietnam, Japonia, gdzie koncepcje konfucjańskie odegrały swego czasu również znaczną rolę w umocnieniu systemu feudalnego.