Reklama
A A A

Kościół Anglikański

Swoistą formą Reformacji jest również Kościół An­glikański, który formalnie zawdzięcza swój początek zatargowi króla angielskiego Henryka VIII z papie­żem. Nie ten fakt jednak zadecydował o powstaniu tego kościoła. Zaraz bowiem po śmierci Henryka VIII, za panowania małoletniego Edwarda VII, zaczęły do kościoła w Anglii napływać doktryny luterańskie i kalwińskie, znajdując życzliwe przyjęcie w środo­wiskach uniwersyteckich oraz szerokich masach mieszczan i chłopów. Ci ostatni bowiem mieli nadzie­ję uzyskania tą drogą większych uprawnień w pań­stwie feudalnym. W początkowym okresie większy wpływ wywierał kalwinizm, ale przywiązane do tra­dycji mieszczaństwo angielskie zachowało wiele ele­mentów katolickich, a zwłaszcza obrzędowych. Za­trzymano również dogmaty określone na pierwszych soborach powszechnych, utrzymano zasadę prioryte­tu Biblii nad tradycją, ale przyjęto teorię predesty­nacji kalwińskiej, odrzucono wiarę w czyściec i sze­reg innych naleciałości średniowiecznych. Pod względem organizacyjnym Kościół Anglikański jest związany z państwem i podlega władzy królew­skiej. Król mianuje biskupów, a władzę nad klerem w imieniu króla sprawuje lord-kanclerz oraz ważniej­sze uniwersytety w kraju. Najwyższą władzą kościel­ną jest zgromadzenie, w którym udział biorą biskupi oraz reprezentanci niższego kleru i wyznawców świeckich. Postanowienia tego zgromadzenia muszą być zatwierdzone przez komisję wyłonioną przez Izbę Gmin i Izbę Lordów. W niektórych dawnych kolo­niach brytyjskich, jak Australia, Kanada, Indie, utwo- rzono anglikańskie kościoły autonomiczne, które utrzymują łączność z kościołem centralnym na Wys­pach Brytyjskich. Tzw. „druga reformacja" Odkrycia geograficzne w XV i XVI stuleciu otwo­rzyły chrześcijaństwu drogą na nowe kontynenty. Ko­lonizowana przez Hiszpanów i Portugalczyków Ame­ryka Południowa stawała się katolicka, Ameryka Pół­nocna zaś, dokąd emigrowali w wielkiej ilości pro­testanccy Anglicy i Holendrzy, była przeważnie pro­testancka (luterańska i kalwińska), a Kanada z uwagi na rzesze emigrantów francuskich katolicka. Począ­wszy od połowy XIX wieku chrześcijaństwo rozpo­wszechniało się w krajach „misyjnych", szczególnie w Azji, Australii i Afryce, gdzie powstawały pla­cówki zarówno katolickie, jak protestanckie — przy czym te ostatnie wykazywały większą prężność i wię­kszy zasób środków materialnych. W parze z tym szło dalsze zróżnicowanie wyznań protestanckich, gdyż ich rozwój na kontynentach poza Europą da­wał większą swobodę interpretacji Biblii jako jedy­nego źródła wiary. Z pierwotnego luteranizmu i kalwinizmu wyłoniło się w drugiej połowie XVI i w XVII wieku wiele grup religijnych, które wystąpiły z krytyką dawniej­szych wyznań protestanckich za ich brak konsekwen­cji i za „kompromis ze światem". Grupy te zwykło się określać mianem „druga reformacja". Stanowią one zespół różnorodnych grup wyznaniowych, często nie mających z sobą nic wspólnego poza wiarą w ewangelię. Ich siła oddziaływania społecznego jest bardzo różna: jedne grupy są liczne, inne bardzo małe. Rodziły się one nie tylko w Europie, ale i na innych kontynentach, zwłaszcza w USA. Wiele zro­dzonych w Europie zostało przeszczepione na grunt amerykański, a następnie powróciło stamtąd traktu­jąc Europę jako teren misyjny dla swej propagandy. Centrale wielu z tych grup w dalszym ciągu znajdują się w USA i stamtąd kierują organizacjami swych wyznawców na innych kontynentach. • Wśród tych grup wyznaniowych można wymienić takie jak: anabaptyści, baptyści, adwentyści, kwakrzy, metodyści, pietyści, prezbiterianie angielscy, kongre-gacjoniści, zielonoświątkowcy, bracia polscy, ucznio­wie Chrystusa, mormoni i inni. Współczesny protestantyzm stanowi mozaikę roz­maitych wyznań: od najbardziej ortodoksyjnego lute­ranizmu i kalwinizmu do radykalnych form ekstatycz-no-fanatycznego chrystianizmu. Wielość wyznań w ramach protestantyzmu wynika zarówno z zasady swobodnego interpretowania Biblii, jak z przekona­nia, że istotny w religii jest wewnętrzny związek czło­wieka z Bogiem. Autonomia różnych gmin nie stoi, zdaniem większości przywódców protestanckich, w sprzeczności z zasadą jedności kościoła, gdyż ten nie opiera się na instytucji, lecz na „zbawczym od­działywaniu Chrystusa i jego nauki". Wewnętrzne sprzeczności występujące w protestantyzmie usiłuje się tam przezwyciężać przez wysuwanie na pierwszy plan problematyki moralnej oraz przez wiązanie re­ligii z praktycznym życiem wiernych. To sprawia, że wyznania protestanckie na ogół nie wyobcowały się ze współczesnego świata w takiej mierze, jak katoli­cyzm rzymski i prawosławie. Ponadto współcześnie w protestantyzmie dochodzą coraz wyraźniej do gło­su kierunki zmierzające do wyjaśnienia opisów biblij­nych w sposób symboliczny, by w ten sposób uniknąć otwartego konfliktu swojej doktryny z nauką i współ­czesną kulturą.