Reklama
PUMP Pre Workout Formula
A A A

Marcin Luter

Najważniejszy i najpłodniejszy historycznie kieru­nek reformacji XVI wieku wywodzi się od Marcina Lutra (1485—1546), mnicha augustianów i wykładow­cy teologii na uniwersytecie w Wittenberdze. Jego historyczne 95 tez, jakie przybił na drzwiach kościoła tego miasta 31 października 1517 roku, stanowią właściwy „wybuch" reformacji antykościelnej. Wy­stąpienie to, podobnie jak wiele innych przed nim, zwłaszcza Jana Husa i Johna Wiklefa, było zapocząt­kowaniem antykościelnego ruchu politycznego i spo-łeczno-religijnego, który pociągnął za sobą nie da­jące się wówczas przewidzieć następstwa. Rozwój ru­chu luterańskiego był związany przede wszystkim z historią polityczną ówczesnej Rzeszy niemieckiej, ale posiadał znaczenie również dla stanu polityczno-religijnego innych krajów Europy zachodniej i pół­nocnej. Obok Lutra działaczem reformacyjnym był bardziej od niego systematyczny Filip Melanchton (1497— —1560), który jednak skłaniał się do kalwinizmu i wskutek tego przez pewien czas pozostawał w opo­zycji do Lutra. W 1575 roku zwolennicy reformacji ogłosili tzw. „Formułę zgody" uważaną za syntezę doktryny wymienionych reformatorów. Ostateczne uzgodnienie doktrynalnych zasad luteranizmu nastą­piło w 1580 roku i znalazło wyraz w tzw. „Księdze zgody" obejmującej takie dokumenty, jak wyznanie augsburskie, obrona tegoż wyznania, artykuły szmal­kadzkie, dwa katechizmy Lutra (tzw. „duży" i „mały"), formułę zgody oraz starochrześcijańskie symbole wiary i uchwały pierwszych soborów powszechnych. Główne tezy doktryny Lutra zawierają się w jego soteriologii. Położył on nacisk na możliwość uwolnie­nia się od kary za grzechy i usprawiedliwienie w oczach Boga, a pojęciu grzechu przeciwstawił kojące znaczenie łaski bożej. Istota chrześcijaństwa, według Lutra, nie polega na zewnętrznych i instytucjonalnych formach, lecz na wewnętrznym akcie wiary, w któ­rym człowiek ufa niezachwianie, że jego grzechy nie będą mu przez Boga poczytane. Jego doktryna jest wybitnie chrystocentryczna, gdyż koncentruje się wokół zbawczego działania Chrystusa i opiera się na Biblii jako wyłącznym kryterium prawdy religijnej. Luter nie odrzucał społecznego charakteru chrześci­jaństwa, ale jego zdaniem kościół winien się poddać Biblii, a nie stać ponad nią czy obok niej. Luter zwrócił uwagę również na kult kościelny i pragnął go oczyścić i oswobodzić od komercjalnego i insty­tucjonalnego charakteru, jaki mu nadano w kościele rzymskim. W luterskiej interpretacji chrześcijaństwa pominięta została rola kapłana-pośrednika między człowiekiem i Chrystusem oraz zasada hierarchii ko­ścielnej. Rola zaś pastora została ograniczona do funkcji nauczania, przewodniczenia i organizowania. Ze stanowiska społecznego luteranizm pozostał na pozycjach konserwatyzmu. Luterska organizacja koś­cielna stała się rychło domeną działania władzy świeckiej, a jej doktryna orężem w walkach między książętami oraz w walce książąt z niższymi klasami społecznymi. Książętom bowiem doktryna ta przyzna­wała władzę mianowania superintendentów (bisku­pów) zarządzających kościołami lokalnymi. Lutera-nizm uzależnił się tak dalece od władzy świeckiej, że przyznał jej nie tylko prawo opieki nad religią, ale nawet prawo karania innowierców, aż do kary śmier­ci włącznie. Ojczyzną luteranizmu były i pozostały Niemcy, gdzie doktryna ta zapuściła najgłębiej korzenie i gdzie ukształtowały się kościoły regionalne tego wyznania. Stamtąd luteranizm przeniknął do krajów skandynaw­skich, gdzie do dziś zajmuje uprzywilejowane stano­wisko jako religia państwowa. Poważne ośrodki lute­ranizmu powstały również w USA, Ameryce Łaciń­skiej oraz w Azji i Afryce (szczególnie w byłych koloniach niemieckich). W Polsce luteranizm znalazł znaczną ilość zwolenników w Wielkopolsce. Na Ma­zurach zaś i na terenach Śląska Cieszyńskiego wy­znawcami luteranizmu są do dziś liczni Polacy. Po ostatniej wojnie światowej zorganizowano w PRL Kościół Ewangelicko-Augsburski posiadający autono­mię i uznany przez władzę państwową. Jego naczelną władzą jest synod, a prezesem synodu stojący na czele tego kościoła biskup. Podczas gdy luteranizm oparł się głównie na szla­chcie i książętach, a tylko ubocznie na mieszczanach, kalwinizm we wszystkich swych formach i odmianach był od początku religią przede wszystkim mieszczań­ską. Najbujniej rozwijał się w Szwajcarii. Przedtem jednak działał tam inny reformator.