Reklama
A A A

NOWE PRĄDY W ISLAMIE

Dzieje islamu w XIX i XX wieku to historia odrodze­nia i prób przystosowania się podejmowanych pod podwójną presją: wewnętrzną i zewnętrzną. Wpraw­dzie powoli, lecz systematycznie różne środowiska muzułmańskie zaczęły szukać środków prowadzących do odnowy i obrony ich zagrożonych wartości kultu­ralnych i duchowych. Znaczna część muzułmanów, a prawie wszyscy Europejczycy byli zdania, że to głównie ekspansja kolonialna stała się przyczyną zmian zachodzących w islamie. Jednakże w rzeczy­wistości proces odnowy wypływał głównie z samej społeczności muzułmańskiej. Proces odrodzeniowy rozpoczął się w Arabii środ­kowej w połowie XVIII wieku wraz z pojawieniem się purytańskiego ruchu unitariańskiego (al-muwah-hidun), zapoczątkowanego przez Muhammada ibn Abd al-Wahhaba. Ten reformator skierował swoje wysiłki przeciw niedbalstwu w przestrzeganiu oby­czajów i przeciw religijnej opieszałości panoszącej się wśród plemion beduińskich. Abd al-Wahhab zdo­łał przy poparciu rodu Saudów, emirów środkowej Arabii ze stolicą w Darijja, rozpowszechnić swoją doktrynę na znacznych obszarach Półwyspu Arab­skiego. Zwolennicy ruchu odnowy zyskali sobie szybko miano wahhabitów. W swojej gorliwości oczyszczania islamu z kultu świętych i innych na­leciałości wahhabici zdobyli i zniszczyli Kerbelę w Iraku w 1801 roku, zajęli Mekkę i Medynę (1803— —1806) i zburzyli wszystkie zabytki mające charak­ter bałwochwalczy, a więc i grób proroka Mahometa. Dzięki wyzwaniu, rzuconemu zarówno ustalonym po­rządkom na Półwyspie Arabskim, jak i władzy tu­reckiej, wahhabici z ruchu zupełnie nie znanego przekształcili się w ruch o wielkim znaczeniu dla całego świata muzułmańskiego. W imieniu sułtana tureckiego przeciwko wahhabi-tom wystąpił władca Egiptu Muhammad Ali, którego wojska w ciągu kilku lat krwawych wojen złamały opór emirów saudyjskich. Jednakże ta klęska nie po­łożyła kresu rozwojowi ruchu wahhabickiego. Emirat saudyjski utrzymał się w Nedżdzie i po latach odno­wił swoje siły. Ruch wahhabicki wskrzesił na nowo Abd al-Aziz ibn Saud. Dzięki poparciu szejków Ku­wejtu zdołał on umocnić się politycznie i w ciągu pierwszego ćwierćwiecza XX wieku stworzył króle­stwo obejmujące obszary od Zatoki Perskiej po Mo­rze Czerwone. W ciągu całego okresu swego kształtowania się ruch wahhabicki odstąpił od początkowej czynnej nietolerancji i przeszedł na pozycje czystego mono­teizmu wczesnomuzułmańskiego. Ruch wahhabicki był także reakcją przeciwko infiltracji sufizmu tak szeroko rozpowszechnionemu w muzułmańskich śro­dowiskach niearabskich. Odrodzenie więc islamu pod sztandarem wahhabizmu było pierwszym potwier­dzeniem idei utożsamiania islamu z Arabami. Po utworzeniu w 1932 roku Królestwa Arabii Sau­dyjskiej (Al-Mamlaka al-Arabijja as-Saudijja) wład­ca tego kraju zaczął wprowadzać poważne zmiany w życiu gospodarczym kraju. Przede wszystkim za­pewnił bezpieczeństwo i pokój w całym kraju, a na­stępnie przystąpił do modernizacji różnych gałęzi gospodarki. Zachowując w pełni system feudalny wprowadzał stopniowo ulepszenia techniczne dla usprawnienia administracji kraju. Czynił wysiłki, lecz właściwie bez większego powodzenia, w kierun­ku osiedlenia koczowników. W tym celu tworzył ośrodki rolnicze, w których osadzał beduinów jako ichwan (bracia), którzy mieli za zadanie rozwijać rol­nictwo. Eksperymenty te zakończyły się niepowodze­niem. Natomiast wszystkie nowości techniczne, jak radio, telegraf, telefon i samochody, szybko przyjęły się w całym państwie. W ślad za tym poszły poszu­kiwania ropy naftowej, na co uzyskały pierwszą kon­cesję firmy amerykańskie w 1933 roku. Od tego cza­su obserwujemy ciągłą ewolucję w zakresie gospo­darczym i technicznym, lecz w zasadzie stagnację w sprawach społecznych.