Reklama
A A A

Pismo święte i tradycja

Chrześcijaństwo pojawiło się w historii początkowo jako jedna z sekt żydowskich, wskutek czego w jego organizacji i doktrynie znalazło się wiele elementów i cech religii judaistycznej. Dosyć wcześnie jednak, bo już około połowy II wieku, w miejsce żydowskiej Tory (Pięcioksięgu Mojżesza) i faryzejskiego prawa przyjęło się „prawo Chrystusowe" {lex Christi), które niebawem i niepostrzeżenie zostało przekształcone w „prawo kościoła" (lex ecclesiae). Zmiana ta pociągnę­ła za sobą istotne przeobrażenia nie tylko organiza­cyjne, ale i doktrynalne. Religia judaistyczna bowiem koncentrowała się wokół samych ksiąg świętych i ich przepisów rytualnych, chrześcijaństwo zaś za swój ośrodek przyjęło instytucję kościoła. W okresie prze­śladowań bowiem i w czasie wielkich sporów doktry­nalnych wybijała się w świadomości chrześcijan na plan pierwszy troska o zachowanie wspólnoty wszyst­kich gmin i wszystkich wiernych. Tę zaś można było utrzymać i wzmocnić tylko przez skupienie się wokół idei instytucji kościoła oraz tradycji, czyli „pamięci lego, jak nauczali apostołowie". W czasie sporów de­cydującym argumentem było odwołanie się do świadków tradycji apostolskiej". Na tym argumencie opierała się też przodująca rola „gmin apostolskich" w ówczesnym kościele. Z czasem jednak pojęcie tradycji ulegało istotnym przekształceniom: na Zachodzie przez tradycję za­częto rozumieć to, czego nauczał kościół rzymski, a na Wschodzie to, w co wierzono i jak postę­powano w najstarszych gminach: jerozolimskiej, an­tiocheńskiej, efeskiej, aleksandryjskiej i innych. Nie przestawano jednak mówić o „tradycji apostolskiej" w przekonaniu, że to, czego nauczano w wymienio­nych gminach, było zgodne z nauczaniem apostołów. Za świadków tej tradycji uznawano nie tylko „gminy apostolskie", ale również pewne osoby, a zwłaszcza ich pisma, które przechowywano, czytano i komen­towano na zebraniach. Na pierwszym planie znajdo­wały się niektóre z pism, jakie później weszły do kanonu ksiąg świętych. Proces kształtowania tego ka­nonu jednak trwał bardzo długo. Wprawdzie już w najwcześniejszym okresie uznawano pewne księgi za święte i odczuwano potrzebę stworzenia ich zbioru, ale przez bardzo długi czas nie było jasne, jakie pis­ma należy do niego włączyć. Spory na ten temat trwały jeszcze w III, IV i V wieku. Ostatecznie kanon bi­blijny Starego i Nowego Testamentu został ogłoszony dopiero na soborze trydenckim (1545—1563). Wśród ksiąg Starego Testamentu, zgodnie z tradycją żydow­ską, wymieniono 45 ksiąg. Do Nowego Testamentu zaś wliczono 27 ksiąg. Są to: Ewangelia według Mateusza. Ewangelia według Marka. Ewangelia według Łukasza. Ewangelia według Jana. Dzieje Apostolskie. Czternaście listów Pawiowych. Dwa listy Piotra. Trzy listy Jana. List Jakuba. List Judy. Apokalipsa, czyli Objawienie Janowe. Obok pism kanonicznych, z których pewne jeszcze w II wieku nie były uznane za święte, w gminach przechowywano i czytano wiele innych, którym przy­pisywano szczególne znaczenie jako „świadkom tra­dycji apostolskiej". Były wśród nich tzw. później pi­sma „apokryficzne" oraz takie jak: List Klemensa, biskupa rzymskiego, napisany pod koniec I wieku. Siedem listów Ignacego, biskupa Antiochii, na­pisanych przed 110 rokiem, a skierowanych do roz­maitych gmin i do biskupa Polikarpa. List Barnaby napisany około 130 roku, błędnie przypisywany Barnabie, towarzyszowi Pawła apostoła. Pismo Papiasza, biskupa Hierapolis we Frygii, z około 130 roku. Zachowane jego fragmenty dają obraz wiary pierwszych chrześcijan w rychłe nadej­ście królestwa bożego i koniec świata. List Polikarpa, biskupa Smyrny, napisany około 150 roku, skierowany do wiernych gminy Filippy w Macedonii. Według świadectwa Hieronima (IV wiek) list ten jeszcze za jego czasów był czytany i komen­towany na zebraniach chrześcijan jako księga święta. „Nauka dwunastu apostołów" (Didache), powsta­ła około 150 roku, zawiera przepisy dotyczące wiary i moralności. Przez długi czas pismo to było czytane jako księga święta. 7. „Pasterz" Hermasa, którego starsze części mogły powstać na początku, a całość w połowie II wieku. Pismo to ma charakter ludowy, rzuca światło na obli­cze religijno-moralne niektórych gmin tego czasu. Było uważane za księgę świętą nawet przez wybit­nych pisarzy kościelnych, jak Ireneusz, Tertulian, Orygenes. Ponadto u późniejszych pisarzy kościel­nych, zwłaszcza u Euzebiusza, Hipolita, Nowacjana, Cypriana, Orygenesa, zachowały się wzmianki i wy­jątki z szeregu innych pism tego okresu.