Reklama
kostiumy kąpielowe jednoczęściowe
A A A

RELIGIE TYBETU

Ze względu na swoje specyficzne położenie geogra­ficzne oraz związane z tym trudności komunikacyjne i słabe zaludnienie Tybet przez długi czas opierał się religijnym wpływom z zewnątrz, kultywując swoją pierwotną religię zwaną bon, a stanowiącą połączenie elementów animizmu i szamańskiej magii. Dopiero w VII wieku n.e. na teren Tybetu zaczynają przenikać elementy doktryny buddyjskiej z Indii i po przemiesza­niu się z lokalnymi wierzeniami wytwarzają specy­ficzną odmianę buddyzmu tybetańskiego — lamaizm. Bon charakteryzuje się wiarą w różne duchy i demo­ny zamieszkujące jeziora, rzeki, źródła, dziuplaste drzewa, góry i skały. Jako wyraz kultu dla duchów gór Tybetańczycy usypywali na szlakach górskich spe­cjalne kopce z kamieni. Stwórcą świata, według wy­znawców bon, miał być Kun-tu-bzang-po, który ulepił go z kawałka śluzu, natomiast świat istot żywych uczy­nił z jajka. W panteonie bonu mamy jeszcze liczne bóstwa pochodzące prawdopodobnie z indyjskiego tan-tryzmu oraz charakterystyczne dla wierzeń pierwot­nych bóstwa ogniska domowego Nang-lha i Thab-lha. Organizacja praktyk religijnych opierała się na kapła-nach-czarownikach przypominających syberyjskich szamanów, a gdy ich nie było, obowiązki obrzędowe spoczywały na barkach głowy rodu. Kult bon polegał na wykonywanych przez kapłanów rytualnych tańcach przy wtórze bębna, zabiegach magicznych, składaniu ofiar, wróżbiarstwie itp. Lamaizm jest określeniem buddyzmu tybetańskiego ze względu na rolę odgrywaną w nim przez łamów — przedstawicieli duchowieństwa. Wprowadzenie bud­dyzmu do Tybetu przypisuje się jego pierwszemu kró­lowi Srong-btsan-sgam-po (630—650), który zamierzał w ten sposób wzmocnić swoją władzę przeciwko wpływom bonu i opierającej się na nim arystokracji tybetańskiej. Następcy jego popierali i rozwijali dok­trynę buddyjską, zakładając liczne klasztory i sprowa­dzając mnichów buddyjskich z Indii. Duchowieństwo i wyznawcy bonu, zagrożeni przez stale rosnące wpły­wy buddyzmu, zaczęli się organizować i systematyzo­wać swoją doktrynę przeważnie w oparciu o wzory buddyjskie. Doprowadziło to do poważnej walki mię­dzy przedstawicielami tych dwóch systemów religij­nych i do prześladowań buddystów w końcu IX wie­ku. Ponowny rozwój buddyzmu przynosi dopiero XI wiek, kiedy to większy nacisk położony został na mistyczne i teologiczne aspekty tej religii. W okresie tym działalność swoją rozwijali następujący mistycy i asceci: Marpa i jego uczeń Milarepa oraz najwybit­niejszy teolog tego okresu — Bu-ston. Dzięki poparciu ze strony władców mongolskich za­siadających na tronie chińskim w pierwszej połowie XIV wieku do dużego wpływu doszło duchowieństwo klasztoru Sa-skya, położonego na południowy zachód od miejscowości Sigatse. Duchowieństwo tybetańskie sprawowało wówczas nie tylko władzę duchowną, ale i świecką, stwarzając podstawy silnego systemu teo-kratycznego, który przetrwał w Tybecie aż do poło­wy bieżącego stulecia. Po upadku dynastii mongolskiej w Chinach w 1368 roku również dominacja klasztoru Sa-skya stopniowo nikła, prowadząc w końcu do anarchii i rywalizacji o wpływy pomiędzy poszczegól­nymi ośrodkami lamaizmu. Koniec zamieszkom poło­żyła dopiero sekta założona przez tybetańskiego re­formatora Tsongkhapę (1357—1419). Sekta Tsongkhapy znana była pod nazwą Żółtych Czapek, podczas gdy przedstawicieli sekt nie zreformowanych określano od noszonych nakryć głowy Czerwonymi Czapkami. Re­formy Tsongkhapy polegały na zaprowadzeniu suro­wej dyscypliny, celibatu, zakazie używania przez mni­chów napojów alkoholowych. Tybetański reformator zwrócił większą uwagę na zagadnienia doktrynalne, ograniczając udział elementów magii i szamanizmu. Po śmierci Tsongkhapy ustalił się w tzw. Żółtym Kościele Tybetańskim specyficzny system następstwa władzy. Pierwszymi następcami Tsongkhapy byli jesz­cze jego uczniowie: dGe-dun-grub-pa (1391—1475), uznany za dalaj-lamę, oraz jego zastępca mKhas-grub--rje (1385—1438) zajmujący stanowisko panczen-lamy. Ponieważ wskutek zaprowadzonego celibatu ducho­wieństwa dziedziczenie godności kościelnych nie było możliwe, w oparciu o ustanowiony wówczas dogmat, iż dusza lamy wciela się po jego śmierci w nowo na- rodzonego chłopca, na podstawie pewnych oznak wy­bierano odpowiednie niemowlę płci męskiej jako wcie­lenie Żywego Buddy, a po jego dojściu do pełnolet­ności osadzano na tronie dalaj-lamy. W połowie XVII wieku panujący wówczacz dalaj-lama Ngag-dbang bLo-bzang wybudował w Lhasie wspaniały pałac Po-tala, do którego przeniósł swoją siedzibę. Wraz z rozwojem lamaizmu nastąpił niemal równo­czesny rozkwit literatury tybetańskiej. Była to w znacznej części literatura religijna, filozoficzna i na­ukowa. Pojawiło się również wiele przekładów kano­nicznych tekstów buddyzmu i tantryzmu. Najważniej­sze teksty zostały w XIV wieku usystematyzowane i wydane w dwóch zbiorach kanonicznych noszących tytuły: Kandżur (Tłumaczenie przepisów) i Tandżur (Tłumaczenie nauki). Pierwszy z nich zawiera sto osiem tomów tekstów kanonicznych, drugi zaś obej­muje dzieła egzegetyczne, traktaty naukowe, astrolo­giczne i mieści się w stu dwudziestu pięciu tomach. W dziedzinie zasadniczych prawd wiary lamaizm nie różni się zasadniczo od buddyzmu, natomiast ma zna­cznie bardziej rozwinięty rytuał i ceremoniał oraz podkreśla zwierzchnią władzę duchowieństwa, co z kolei przyczyniło się do zespolenia władzy świeckiej i duchownej w jego rękach. Do 1951 roku wszystkie urzędy państwowe w Tybecie obsadzone były duchow­nymi. Wobec takiej sytuacji społecznej każda z rodzin tybetańskich starała się o to, by przynajmniej jeden z jej członków został mnichem. W zasadzie każdy Ty-betańczyk miał prawo wstąpić do klasztoru. Przez pierwsze kilka lat usługiwał innym mnichom, a do­piero po długiej kilkunastoletniej nauce i przy pewnej dozie szczęścia oraz odpowiednim pochodzeniu mógł zostać mnichem. Był to najwyższy stopień święceń du­chownych, ponieważ wyższe godności były wybieral­ne i niezależne od umiejętności i wiedzy danego mnicha. Życie mnichów lamaistycznych sprowadzało się do indywidualnych modlitw, nauki i rozmyślań oraz do pięciokrotnego w ciągu dnia udziału w zbiorowych mo­dłach w świątyni. Oprócz codziennych nabożeństw w klasztorach odbywały się z różnych okazji liczne inne uroczystości, jak święto Nowego Roku, introni­zacja dalaj-lamy czy śmierć którejś z wybitnych oso­bistości kościoła lamaistycznego. Z okazji święta No­wego Roku urządzano na dziedzińcach klasztornych tańce pontomimiczne w maskach, zwane 'cam. Maski przedstawiały głowy dzikich zwierząt, czaszki kościo­trupów, demony, w związku z czym należy przypusz­czać, iż uroczystości te zawierały wiele elementów tradycyjnych wierzeń tybetańskich bon. Pozostałości tych tradycyjnych wierzeń są widoczne również w działalności wróżbitów-czarowników czczonych na­dal w rejonach bardziej odległych od głównych ośrod­ków lamaistycznych przez miejscową ludność, która chętnie korzysta z ich usług. Aktualna sytuacja lamaizmu w Tybecie nie jest zna­na, ponieważ w ostatnich latach nikomu z badaczy te­go rejonu nie udało się dostać na te tereny. W każdym razie duchowieństwo lamaistyczne znajduje się w roz­sypce lub na emigracji. W 1952 roku wyjechał do In­dii zwierzchnik kościoła lamaistycznego dalaj-lama, a jak wynika z nie potwierdzonych jeszcze doniesień, w rezultacie rewolucji kulturalnej przedostał się do Indii również jego pierwszy zastępca, panczen-lama. Tybetańczycy, wyzwoleni spod pieczy duchowieństwa lamasistycznego, prawdopodobnie co najmniej częś­ciowo wracają do swoich tradycyjnych animistyczno--szamanistycznych wierzeń i obrzędów.