Reklama
usługi pogrzebowe warszawa
A A A

SZYIZM JAKO ODRĘBNA DOKTRYNA

Powstanie szyizmu jako odrębnego odłamu prawno­politycznego w islamie datuje się od roku 661, tj. od śmierci czwartego kalifa Alego. Jeszcze przed śmier­cią Alego powstał spór między nim a gubernatorem Syrii Muawiją o prawo do kalifatu. Po śmierci Alego spór ten jeszcze bardziej przybrał na sile, ponieważ zwolennicy zamordowanego kalifa dowodzili, że wład­cą państwa muzułmańskiego powinien pozostać jeden z synów Alego, a nie Muawija. Jednakże stronnictwo Omajjadów było silniejsze i kalifem został Muawija. Śmierć syna Alego w 680 roku pod Kerbelą w Iraku przypieczętowała ostatecznie rozłam w islamie. Husajn został bowiem napadnięty przez wojska Omajjadów i zamordowany w czasie podróży z Medyny do Kufy, dokąd został wezwany przez zwolenników i sympaty­ków swojej rodziny. Smutny los Alego i jego syna zwrócił uwagę w pań­stwie muzułmańskim na sprawę sukcesji władzy, tj. kalifatu. Stara tradycja beduińska nie uznawała dzie­dziczności władzy. Roszczenia stronnictwa Alego (Ali- dów) godziły w tę tradycję. Polityczna koncepcja le-gitymizmu została wypracowana przede wszystkim w środowisku irańskim. Dlatego też główną bazą szy-izmu pozostał Iran, gdzie ta postać islamu jest religią państwową. Rozbieżności między szyizmem i sunnizmem dotyczą głównie sprawy przywództwa religijno-politycznego, a nie podstawowych zasad doktrynalnych. Według szyitów przywództwo religijne i polityczne, imamat, winno przechodzić z ojca na syna począwszy od kalifa Alego. Jest to fundamentalna zasada szyizmu i jego nauk. W związku z prześladowaniami rodziny Alego i groźbą zupełnego jej wytępienia szyici stworzyli dog­mat o zniknięciu (ukryciu) się imama na czas nieokreś­lony. W odpowiednim momencie zjawi się on jako wy­bawiciel (mahdi), który zaprowadzi na świecie ład i sprawiedliwość. Tak więc szyici pokładają w imamie swoje ziemskie nadzieje, które on, człowiek doskona­ły (al-insan al-kamil) o przymiotach boskich, spełni je dla swoich zwolenników. Imam stał się łącznikiem między Allachem i jego wyznawcami. Trudno jest zdefiniować szyizm jednoznacznie, po­nieważ w ciągu wieków swego rozwoju podzielił się on na szereg odrębnych sekt i kierunków. W niektórych kierunkach imam jest określany jako hudżdża („do­wód" wiary), al-qaim bi-amril-lah (posiadacz boskich rozkazów) i sahibu-z-zaman (pan czasu). Tak więc jest on nieśmiertelny, cudownie żywy od czasu swego ukrycia się lub zniknięcia (ghajba). Szyici dwunasto-imamowi wierzą, że imam po zniknięciu żyje z daleka od tego świata, natomiast ismailici twierdzą, iż imam przebywa w ukryciu na tyra świecie. Ismailici uzasad­niają to tym, że imam nie może zniknąć całkowicie, lecz jest on niewidoczny jedynie dla oczu profanów (mastur — niewidoczny). Jeżeli dojdzie do tego, że imam zniknie naprawdę, to będzie wtedy rzeczywisty koniec świata i jego mieszkańców. Różne odłamy i kierunki szyizmu można sklasyfiko­wać i podzielić na trzy główne grupy uznające imama jako: a) osobę niższą od proroka Muhammada, b) tak samo ważną jak prorok i c) ważniejszą od proroka. Wszędzie uznaje się imama jako przywódcę społecz­ności oraz prawodawcę gminy z woli Boga. Imamowi należna jest od każdego wyznawcy miłość i uwielbie­nie (walają). W związku z tym w szyizmie fatymidzkim (dynastia fatymidów założyła nawet własny, potężny kalifat w Egipcie: 969—1171) wprowadzono dodatko­wo do pięciu filarów wiary muzułmańskiej jeszcze dwa, a mianowicie walają (miłość, uwielbienie) oraz tahara (oczyszczenie). Szyizm, potępiony i nie uznawany przez sunnitów, wywarł jednakże duży wpływ na wiele dziedzin myśli ortodoksyjnej. Około 30 milionów żyjących głównie w Iranie i Iraku wywierało i wywiera znaczny wpływ na resztę wyznawców islamu. Głównym kanałem, przez który idee szyickie przeniknęły do islamu ortodoksyj­nego, był ruch mistyczny zwany sufizmem.