Reklama
A A A

Życie pustelnicze

Zjawisko życia pustelniczego w chrześcijaństwie występuje sporadycznie już w III wieku. Dokumenty kościelne z tego okresu wspominają o pustelnikach żyjących w rozmaitych prowincjach, głównie w Azji Mniejszej i Egipcie. Ludzi tych nazywano „anachore­tami" {anahorein — unikać) lub eremitami (eremos -pustynia). W skali masowej jednak ruch pustelniczy rozwinął się w IV wieku. Świadczy to o jego społecz­nym i ekonomicznym charakterze, gdyż nie wystąpił w takiej skali w okresie prześladowań chrześcijan, lecz w okresie uznanym przez kierownictwo kościoła za sprzyjający dla rozwoju chrześcijaństwa. Masy chrześcijan bowiem, choć przez długi już czas wycho­wywane w duchu „zbawienia eschatologicznego", nie chciały się pogodzić z polityką kierownictwa kościel­nego rezygnującego całkowicie z wyzwolenia ich z niewoli społecznej. W tym czasie jednak kierownicy kościoła, mając ugruntowaną pozycję polityczną i du­żą część chrześcijan popierających ich działalność, mogli się już nie liczyć z opozycją coraz słabszych i pozostawionych własnym siłom elementów rewolu­cyjnych w chrześcijaństwie. Ci zaś mogli manifesto­wać swój protest tylko przez odwrócenie się od świa­ta i kościoła i udanie się na pustynię. Pogarda pustelników dla ówczesnej rzeczywistości społecznej i politycznej wiązała się z oczekiwaniem rychłego końca świata. Idee chiliastyczne bowiem by­ły w niektórych kręgach chrześcijan w tym czasie bar­dzo silnie ugruntowane. Życie pustelnicze rozwinęło się najpierw w Egipcie, gdzie klimat i zwyczaje ludnoś­ci sprzyjały tego rodzaju trybowi życia. Najsławniejsi pustelnicy tego okresu to Paweł z Teb (zm. ok. 347 roku) i Antoni Pustelnik (zm. w 356 roku). Autor ży­ciorysu Pawła z Teb („Vita Pauli" z 376 roku), Hiero­nim, stworzył swego rodzaju opowieść o ówczesnych mnichach, pełną legend i baśni. Podobny charakter ma życiorys Antoniego Pustelnika, napisany przez Atanazego. Życiorysy te nadały kierunek literaturze pustelniczej i zakonnej, która mnożyła się i rozwijała bardzo szybko zachowując na długo swój pierwotny charakter.